Phân tích bài thơ VIẾT TRANG ĐỜI của Lý Đức Quỳnh

Phân tích bài thơ VIẾT TRANG ĐỜI

Bài thơ “Viết Trang Đời” của Lý Đức Quỳnh là một thi phẩm giàu chất triết lý và mỹ cảm, thể hiện cái nhìn chiêm nghiệm về hành trình nhân sinh như một quá trình sáng tạo nghệ thuật. Con người vừa là người viết, người họa sĩ, người nhạc sĩ, vừa là tác phẩm đang được hoàn thiện giữa dòng biến dịch của vũ trụ.

Điều đặc sắc là tác giả không nhìn cuộc đời như một chuỗi biến cố đơn thuần, mà như một trang viết, một bức tranh, một bản nhạc, và cuối cùng là một bức tự họa tâm linh được hình thành giữa cõi hư không.

1. Nhan đề: “Viết Trang Đời”

Nhan đề ngắn gọn nhưng chứa đựng tư tưởng trung tâm của toàn bài.

• "Viết" là hành động sáng tạo có ý thức.

• "Trang đời" là cuộc đời mỗi con người.

Thông thường người ta nói "sống cuộc đời", nhưng ở đây tác giả nói "viết trang đời".

Điều đó hàm ý:

• Cuộc đời không hoàn toàn là số phận an bài.

• Mỗi người đều là tác giả của chính mình.

• Từng suy nghĩ, hành động, lựa chọn đều là những nét bút trên trang đời.

Đây là quan niệm rất gần với tinh thần nhân sinh tích cực: con người không chỉ sống mà còn đang không ngừng sáng tác chính bản thân mình.

Hai câu đề:

“Phù vân chắt lọc viết trang đời”

Ngay câu mở đầu đã xuất hiện hình ảnh rất đẹp:

“Phù vân” (mây nổi).

Trong văn học phương Đông, phù vân tượng trưng cho:

• sự vô thường,

• danh lợi chóng qua,

• những biến động của đời người.

Nhưng tác giả không phủ nhận phù vân.

Tác giả không xua đuổi cũng không chạy theo.

Tác giả làm một việc khác:

“chắt lọc”.

Đây là từ ngữ quan trọng nhất câu thơ.

Giống như người đãi cát tìm vàng.

Giữa vô số biến động của đời sống:

• vui buồn,

• được mất,

• thành bại,

• hợp tan,

người ta phải biết giữ lại phần tinh túy.

Trang đời được viết nên không phải từ những gì phô trương nhất mà từ những gì đã được chiêm nghiệm, gạn lọc.

Đó là một thái độ sống trưởng thành và minh triết.

“Bút mực theo dòng nhật nguyệt vơi”

“Nhật nguyệt” là mặt trời và mặt trăng.

Đây là biểu tượng của thời gian.

Hình ảnh rất độc đáo:

• thời gian trôi đi,

• bút mực cũng dần vơi cạn.

Như vậy:

• tuổi đời tăng lên,

• quỹ thời gian giảm xuống.

Mỗi ngày sống là một dòng chữ được viết thêm.

Nhưng đồng thời cũng là một phần mực đời bị tiêu hao.

Câu thơ gợi nhắc chân lý:

Con người đang viết cuộc đời bằng chính tuổi xuân và sinh mệnh của mình.

Viết càng nhiều thì mực càng cạn.

Sống càng lâu thì thời gian còn lại càng ít.

Ẩn dưới vẻ đẹp thi vị là một triết lý sâu sắc về hữu hạn của kiếp người.

Hai câu thực:

“Mượn nét thanh sơn làm bối cảnh”

“Thanh sơn” là núi xanh.

Núi xanh trong thơ cổ thường tượng trưng cho:

• thiên nhiên,

• sự trường tồn,

• vẻ đẹp nguyên sơ.

Tác giả nói:

“Mượn nét thanh sơn”

Nghĩa là lấy thiên nhiên làm nền cho đời sống.

Con người không tồn tại độc lập.

Mọi hành trình nhân sinh đều diễn ra trong lòng tạo hóa.

Núi xanh trở thành phông nền vĩnh cửu cho những đổi thay hữu hạn của đời người.

“Nhờ khung bạch thủy vẽ tranh người”

“Bạch thủy” là dòng nước trắng.

Nếu thanh sơn tượng trưng cho sự bền vững thì bạch thủy tượng trưng cho vận động.

Núi đứng yên.

Nước chảy mãi.

Một bên là bất biến.

Một bên là biến đổi.

Giữa hai yếu tố ấy xuất hiện:

“tranh người”.

Tác giả đang ví cuộc đời như một bức họa.

Con người được vẽ nên bởi:

• thời gian,

• hoàn cảnh,

• thiên nhiên,

• trải nghiệm.

Đây là bút pháp rất gần tư tưởng Đông phương:

Thiên – Địa – Nhân là một chỉnh thể thống nhất.

Hai câu luận:

“Thơ hòa cuộc lữ vô biên lệ”

Đây là câu thơ đặc biệt giàu cảm xúc.

“Cuộc lữ” là cuộc hành trình nơi trần thế.

Con người từ khi sinh ra đã là lữ khách.

Điều đáng chú ý là:

“vô biên lệ”

Nước mắt không bờ.

Trong cuộc hành trình ấy:

• có chia ly,

• có mất mát,

• có tiếc nuối,

• có đau thương.

Nhưng tác giả không nói nước mắt một cách bi lụy.

Tác giả để:

“Thơ hòa”

Nghĩa là thi ca trở thành phương tiện chuyển hóa đau khổ.

Nước mắt bước vào thơ và trở thành nghệ thuật.

Đau thương được thăng hoa thành cái đẹp.

Đó là chức năng cứu rỗi của thi ca.

“Nhạc phối trần ai bất tận lời”

Nếu câu trên là thơ thì câu này là nhạc.

Nếu câu trên là lệ thì câu này là tiếng nói.

“Trần ai” là cõi nhân gian đầy bụi bặm.

“Bất tận lời” là lời đời không bao giờ dứt.

Con người sống trong vô vàn âm thanh:

• tiếng yêu thương,

• tiếng oán trách,

• tiếng cười,

• tiếng khóc,

• tiếng khen,

• tiếng chê.

Tất cả hòa thành một bản giao hưởng nhân sinh.

Tác giả nhìn đời bằng tâm thế nghệ sĩ:

Biến mọi âm thanh hỗn độn của cuộc sống thành âm nhạc.

Hai câu kết:

“Giữa cõi huyền không mây tụ tán”

Đây là câu thơ mang chiều sâu triết học rõ nét nhất.

“Huyền không” gợi đến:

• tính Không trong Phật học,

• bản thể vô hình của vũ trụ,

• không gian siêu vượt mọi hiện tượng.

“Mây tụ tán” tượng trưng cho:

• sinh diệt,

• hợp tan,

• thành bại,

• đến đi.

Mây vốn không cố định hình dạng.

Đời người cũng thế.

Mọi hiện tượng đều chỉ là những cuộc tụ rồi tán.

Câu thơ mở rộng tầm nhìn từ đời người hữu hạn sang quy luật của toàn thể vũ trụ.

“Pha màu tự họa bóng mình chơi”

Đây là câu kết rất đẹp và rất sâu.

“Tự họa” nghĩa là tự vẽ chân dung chính mình.

Nhưng tác giả không nói:

• vẽ mình,

• tô mình,

• khắc họa mình.

Tác giả nói:

“pha màu”.

Nghĩa là cuộc đời luôn đang trong quá trình sáng tạo.

Không có bức tranh nào hoàn toàn hoàn tất.

Không có con người nào hoàn toàn xong xuôi.

Đặc biệt nhất là chữ:

“chơi”.

Trong triết học Đông phương, nhất là Lão Trang, "chơi" không phải hời hợt.

Đó là trạng thái:

• tự do,

• không chấp trước,

• hòa cùng tự nhiên.

Sau khi đã hiểu:

• phù vân,

• nhật nguyệt,

• thanh sơn,

• bạch thủy,

• lệ đời,

• lời đời,

• mây tụ tán,

thì con người có thể ung dung tự họa đời mình như một cuộc chơi sáng tạo.

Đây là cảnh giới của sự giác ngộ nội tâm.

Giá trị nghệ thuật nổi bật:

1. Hệ thống hình tượng mang tính hội họa

Bài thơ đầy những hình ảnh tạo hình:

• phù vân,

• thanh sơn,

• bạch thủy,

• mây tụ tán,

• pha màu,

• tự họa.

Toàn bài như một bức tranh thủy mặc đang vận động.

2. Sự giao thoa nhiều loại hình nghệ thuật

Tác giả đưa vào cùng lúc:

• văn chương (viết trang đời),

• hội họa (vẽ tranh người),

• thi ca (thơ hòa),

• âm nhạc (nhạc phối),

• hội họa lần nữa (tự họa).

Cuộc đời trở thành một tác phẩm nghệ thuật tổng thể.

3. Chiều sâu triết lý Đông phương

Bài thơ thấm đẫm tinh thần:

• vô thường của Phật giáo,

• thuận tự nhiên của Đạo gia,

• sự hòa hợp Thiên–Địa–Nhân của Nho học và mỹ học phương Đông.

Tư tưởng trung tâm của bài thơ:

“Viết Trang Đời” gửi gắm một nhận thức rất đẹp:

Cuộc đời là một tác phẩm nghệ thuật được viết bằng thời gian, vẽ bằng trải nghiệm, hòa bằng nước mắt và tiếng cười, diễn ra giữa cõi vô thường của vũ trụ. Khi hiểu được quy luật tụ tán của đời sống, con người sẽ ung dung tự họa chính mình bằng tâm thế tự do và an nhiên.

Vì vậy, từ câu mở đầu “Phù vân chắt lọc viết trang đời” đến câu kết “Pha màu tự họa bóng mình chơi”, bài thơ tạo thành một vòng tròn tư tưởng hoàn chỉnh: từ việc gạn lọc những biến động của cuộc đời để viết nên bản ngã, đến chỗ đạt được sự tự tại để xem toàn bộ hành trình ấy như một cuộc sáng tạo đầy thi vị giữa cõi vô cùng.

(Bài phân tích của ChatGPT)

*

VIẾT TRANG ĐỜI

(Thơ họa)

Phù vân chắt lọc viết trang đời

Bút mực theo dòng nhật nguyệt vơi

Mượn nét thanh sơn làm bối cảnh

Nhờ khung bạch thủy vẽ tranh người

Thơ hòa cuộc lữ vô biên lệ

Nhạc phối trần ai bất tận lời

Giữa cõi huyền không mây tụ tán

Pha màu tự họa bóng mình chơi

Lý Đức Quỳnh

  17/7/2019

*

THONG DONG CUỐI CUỘC

(Thơ xướng)

Đong đưa ngày tháng cuối vòng đời

Ước mộng ta chừ đã cạn vơi.

Sáng nhấp trà thơm nhìn cánh bướm

Chiều nghe chuông kệ lắng tâm người

Ung dung tĩnh tại lòng im tiếng

Vinh nhục thị phi ý bặt lời

Khát uống, đói ăn, đêm ngủ nghỉ...

Ừ sinh... ừ tử... Mặc tình chơi...

Tâm Duyên

*

Đường Link đăng thơ xướng họa:

https://lylang.blogspot.com/2019/07/thong-dong-cuoi-cuoc-tam-duyenhoaly-uc.html